ظرفیت‌های حکمت متعالیه و عرفان اسلامی برای گفتگوی بینافرهنگی

photo_2016-08-02_22-34-51

حجت‌الاسلام دکتر حمید پارسانیا در همایش «فراگیری رحمت الهی مبدأ گفتگو بین ادیان در قرن بیست و یک» در سن‌پترز بورگ روسیه مطرح کرد:
ظرفیت‌های حکمت متعالیه و عرفان اسلامی برای گفتگوی بینافرهنگی

حجت‌الاسلام دکتر حمید پارسانیا گفت: براساس حکمت متعالیه گفتگوهای بینا فرهنگی، بر مدار حقیقت عقلی‌ای شکل می‌گیرد که در باطن و نهان انسان‌ها نیز حضور دارد و بر اساس رویکرد عرفانی ارتباط عقلی انسان‌ها ریشه در گفتگوی آدمیان با خداوند سبحان دارد.
طی روزهای اخیر شهر سن پترز بورگ روسیه محل برگزاری همایشی با مشارکت مراکز مختلف علمی و با حضور اندیشمندانی از سراسر جهان با عنوان «فراگیری رحمت الهی مبدأ گفتگو بین ادیان در قرن بیست و یک» بود. در این همایش حجت‌الاسلام حمید پارسانیا قم به بازخوانی ظرفیت‌های نظری حکمت متعالیه و عرفان اسلامی برای گفتگوی بینافرهنگی پرداخت. این سخنرانی که از سه بخش تشکیل شده می‌کوشد نظریه‌ی برآمده از فلسفه و عرفان اسلامی را برای امکان گفتگوی‌فرهنگی به بحث بگذارد. در بخش اول به تبیین مسئله می‌پردازد؛ بخش دوم معنای رحمانیت رحمانی خداوند به عنوان مبانی عام و شامل در گفتگو بینافرهنگی مورد بحث قرار می‌دهد و در بخش سوم به راههای اثبات رحمانیت خداوند می‌پردازد.
وی گفت: در بخش اول به تبیین مساله‌ای می‌پردازیم که نظریه برآمده از فلسفه و عرفان اسلامی برای حل آن شکل می‌گیرد. در این بخش لازم است زمینه‌ها و ریشه‌های مشکل و مساله‌ی مربوط به گفتگوهای بینا فرهنگی دنبال گردد و پیشینه مشکل تا فلسفه کانت و فلسفه نیچه و همچنین دیدگاه‌های نوکانتی و پست مدرن دنبال شود.
وی افزود: این دیدگاهها با بی اعتبار دانستن عقل نظری و ارجاع آن به عقل عملی و یا به اراده انسان، با سوبژکتیو کردن معرفت به سوی نظریه‌هایی پیش رفتند که معرفت و هویت فرد و عامل را به ساختارهای فرهنگی باز می‌گردانند. این امر علاوه بر آن که به مرگ سوژه منجر شده به نسبیت معرفت و حقیقت و به غلبه نوعی هرمونتیک مفسرمحور منجر شد؛ و به دنبال آن فهم و شناخت افراد از یکدیگر را به زمینه‌های فرهنگیِ مربوط به آن‌ها محدود و مقید ساخت؛ و در نتیجه امکان مفاهمه و گفتگوهای بینافرهنگی را مورد تردید قرار داد.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در بخش دوم با بررسی معنای رحمانیت رحمانیه خداوند سبحان به شمول رحمت رحمانیه نسبت به رحمت رحیمیه و دیگر اسماء و صفات الهی پرداخت و گفت: رحمت رحمانیه که نفس رحمانی، فیض منبسط، وجه الله و امر واحد الهی است. به دلیل اینکه با همه اشیا حضور داشته و به همه¬ی آنها از آنها نزدیک تر است. همان امری است که با ارتباط بی تکیف و بی قیاس با مخلوقات و از جمله با هریک از انسان ها هویت و معرفت آنها را تعیین می کند. بگونه¬ای که هیچ موجودی بدون شناخت آن به شناخت خود و شناخت دیگر اشیا نایل نمی شود و هیچ موجودی نیز محروم از ارتباط با آن نمی‌تواند باشد.
وی در جمع‌بندی این بخش از سخنانش گفت: رحمت رحمانیه حقیقت واحدی است که از طریق آن، معرفت مشترک انسانها نسبت به حقیقت و نسبت به خود آنها و همچنین نسبت به یکدیگر پدید می آید.
پژوهشگر علوم اجتماعی، فلسفه و عرفان اسلامی در بخش سوم سخنان خود با اشاره به راههای اثبات رحمت رحمانیه خداوند و مبادی هستی شناختی و معرفت شناختی مربوط به آن گفت: در این بخش ما می‌توانیم از سه راه نقل، عقل و وحی با ارجاع نقل به عقل و وحی بحث کنیم اما بسیاری از فلسفه‌ها و هستی‌شناسی‌ها مانند فلسفه‌های ماتریالیستی و رویکردهای شکاکانه و یا سوبژکتیوِ به معرفت انسانی امکان اثبات نفس رحمانی را ندارند.
وی با بررسی ظرفیت جریان های کلامی و فلسفی دنیای اسلام گفت: رویکردهای کلامی و یا فلسفی مشایی و اشراقی از اثبات برهانی نَفسِ رحمانی بگونه ای که عهده دار حل مساله¬ی گفتگوهای بینافرهنگی باشد عاجز و ناتوان هستند؛ و تنها حکمت متعالیه و یا آثاری که در حوزه عرفان نظری شکل گرفته اند توان اثبات آن را دارند هرچند که رهاورد این دو نیز با یکدیگر تمایز دارد.
این استاد حوزه و دانشگاه گفت: در حکمت متعالیه، فیض منبسط و نَفسِ رحمانی که همان رحمت رحمانیه است مخلوق نخستین و عقل اول است، که در ردیف و شماره‌ی با دیگر مخلوقات قرار نمی گیرد؛ و با اقبال و ادبار خود همانگونه که مفاد روایات است، عوالم را پدید می‌آورد و لکن در عرفان نظری عقل ظهور رحمت رحمانیه در عالم خلق است که فیض مقدس نامیده می‌شود و سابق بر آن فیض اقدس است که واسطه ظهور اسما و صفات ذاتیه خداوند است.
وی در پایان با جمع‌بندی سخنانش گفت: براساس حکمت متعالیه مدار گفتگوهای بینافرهنگی همان حقیقت عقلی‌ای است که در باطن و نهان انسان‌ها نیز حضور دارد. بر اساس رویکرد عرفانی ارتباط عقلی انسان‌ها ریشه در گفتگوی آدمیان با خداوند سبحان دارد و این ارتباط عقلی مبنای یک گفتگوی بینا‌فرهنگی را به دست می‌دهد.

One thought on “ظرفیت‌های حکمت متعالیه و عرفان اسلامی برای گفتگوی بینافرهنگی

  1. سلام
    لطفا در صورت امکان، فایل صوتی سخنرانی استاد در این همایش را بارگذاری نمایید
    تشکر

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *